آخرین بروز رسانی در دسامبر 14, 2024 توسط علی رستگار
بازار روغن خوراکی ایران: نوسانات جهانی و چالشهای داخلی
قیمت روغن خوراکی در بازارهای جهانی در ماه گذشته افزایش یافته است. با این حال، رئیس هیئت مدیره انجمن روغن نباتی ایران تاکید میکند که این افزایش فوری به بازار داخلی منتقل نمیشود. تصمیمگیری در مورد افزایش قیمتها منوط به تشکیل کارگروهی مشترک میان انجمن و سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان است. هرگونه افزایش قیمت تنها با موافقت ستاد تنظیم بازار اعمال خواهد شد.
مصرف سرانه روغن خوراکی در ایران ۲۱ کیلوگرم در سال است. واردات روغن خام در هفت ماهه اول سال جاری به حدود ۷۴۵ هزار تن رسیده که نسبت به یک میلیون و ۱۱۰ هزار تن در مدت مشابه سال گذشته، کاهش قابل توجهی (حدود ۳۳ درصد) را نشان میدهد. این کاهش، علیرغم افزایش شدید قیمتهای جهانی و مشکلات ناشی از تحریمها در تعیین قیمتها و ثبت سفارش، رخ داده است. کمبود کالا و گرانی روغن خام، عامل اصلی این کاهش واردات بوده است. نبود تعادل بین عرضه و تقاضا در برخی انواع روغنهای نباتی نیز منجر به کمبود برخی محصولات در بازار شده است.
جهان امروز شاهد کشت پنج نوع گیاه روغنی اصلی است: کلزا و گلرنگ (پاییزه) و آفتابگردان، سویا و کنجد (بهاره). سویا با بیشترین میزان کشت (حدود ۴۰ میلیون هکتار) در جهان، جایگاه نخست را به خود اختصاص داده است. آفتابگردان و کلزا نیز به ترتیب در رتبههای دوم و سوم قرار دارند.
ایران در زمینه تولید بذر هیبرید آفتابگردان، پیشرو است. این موفقیت ملی، حاصل بیش از ۵۰ سال تلاش در زمینه اصلاح نژاد این گیاه روغنی است و تنها تعداد محدودی از کشورهای جهان به این سطح از فناوری دست یافتهاند. بذر هیبرید آفتابگردان به دلیل افزایش ۳۰ درصدی بهرهوری نسبت به نمونههای آزادگرده افشان، به بهبود تولید و کاهش هزینههای کشاورزی کمک شایانی میکند.
در هفت ماهه اول سال، واردات روغن خام به شرح زیر بوده است: آفتابگردان (۵۱۰ هزار و ۶۵۸ تن به ارزش ۵۰۸ میلیون و ۱۶۱ هزار و ۶۰۸ دلار)، پالم (۲۲ هزار و ۶۲ تن به ارزش ۲۲۶ میلیون و ۸۴۱ هزار و ۷۹۷ دلار)، سویا (۴.۲۰۵ تن به ارزش ۴ میلیون و ۴۳۸ هزار و ۱۰۶ دلار)، ذرت (۲۵۲ تن به ارزش ۳۳۵ هزار و ۸۰۰ دلار)، زیتون بکر (۵۲ تن به ارزش ۳۱۰ هزار و ۹۴۰ دلار)، کنجد (۸۶ تن به ارزش ۳۷۳ هزار و ۸۸۲ دلار)، کلزا (۹.۵۷۱ تن به ارزش ۹ میلیون و ۲۳۳ هزار و ۷۸ دلار). در مجموع، ۷۴۵ هزار و ۸۸۶ تن روغن خام به ارزش ۷۴۹ میلیون و ۶۶۸ هزار و ۲۱۱ دلار وارد شده است که نشاندهنده کاهش ۳۳ درصدی از نظر وزن و ۵۷ درصدی از نظر ارزش نسبت به مدت مشابه سال گذشته است.
روغن به عنوان ماده اولیه اساسی بسیاری از محصولات غذایی، نقش مهمی در هزینههای تولید و ثبات بازار دارد. با این حال، تا سال ۱۴۰۰ به دلیل تخصیص ارز ترجیحی، با مشکلات متعددی مواجه بود. تنها ۱۵ درصد از نیاز کشور به دانههای روغنی از داخل تامین میشود و بقیه از طریق واردات تامین میگردد. افزایش قیمتهای جهانی و عدم موفقیت برنامههای افزایش تولید داخلی، باعث خروج ارز زیادی از کشور میشود و افزایش قیمت روغن در آینده دور از انتظار نیست.
کاهش قیمت روغن خام در دو سال گذشته به دلیل افت قیمت جهانی بوده است. با این حال، افزایش قیمت جهانی در ماه گذشته میتواند بر قیمت داخلی تاثیر بگذارد. رئیس هیئت مدیره انجمن روغن نباتی تاکید بر ثبات نسبی بازار روغن و تعادل موجود بین عرضه و تقاضا در بازار مصرف خانوار دارد، اما مشکلات عرضه در بخش صنایع و اصناف نیاز به اصلاح قیمتها و ورود روغنهای جدید را ضروری میداند. واردات سالانه روغن به کشور دو میلیون تن است که نیمی از آن مصرف خانوار است. روغنهای آفتابگردان، پالم و سویا بیشترین سهم را در سبد مصرف خانوار دارند.
**علی رستگار**
تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی
علی رستگار پژوهشگر و تحلیلگر حوزه اقتصاد سیاسی با بیش از شانزده سال تجربه تخصصی در تحلیل سیاستهای اقتصادی، بررسی تحولات بینالمللی و مطالعات توسعه است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تعاملات سیاست و اقتصاد، بررسی سیاستهای پولی و مالی ایران و مطالعه تجارب توسعه در کشورهای نوظهور میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی ارشد اقتصاد سیاسی از دانشگاه تهران است. پایاننامه دکتری وی با موضوع «تحلیل نهادی سیاستهای توسعه در اقتصاد ایران» مورد تقدیر انجمن اقتصاددانان ایران قرار گرفته است. همچنین دورههای تخصصی اقتصادسنجی پیشرفته، تحلیل دادههای کلان و آیندهپژوهی اقتصادی را در مراکز معتبر بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رستگار فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه هشتاد به عنوان پژوهشگر در یک مؤسسه مطالعات اقتصادی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهای پژوهشی خود، موفق به تولید دهها گزارش سیاستی برای نهادهای دولتی و خصوصی شده است. همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس، ارائه مشاوره به چندین وزارتخانه و مشارکت در تدوین برنامههای توسعه از جمله سوابق اجرایی وی است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحلیلی مجله تدبیرگران پیوسته و اکنون به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و مبتنی بر دادههای وی درباره تحولات اقتصادی ایران و جهان، همواره مورد توجه جامعه اقتصادی و تصمیمسازان کشور قرار گرفته است. چندین گزارش تحلیلی وی مبنای تصمیمات مهم اقتصادی قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رستگار در تحلیل سیاستهای پولی و مالی، بررسی برنامههای توسعه، مطالعات اقتصاد نهادی و تحلیل اقتصاد سیاسی تحولات داخلی و بینالمللی است. وی همچنین در زمینه اقتصادسنجی، تحلیل دادههای اقتصادی، آیندهپژوهی اقتصادی و مشاوره سیاستی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد رستگار در تحلیل اقتصادی مبتنی بر روشهای کمی و اقتصادسنجی، ترکیب شده با تحلیل نهادی و تاریخی است. وی همواره بر پایبندی به دادههای معتبر، مستندسازی کامل ادعاها و پرهیز از تحلیلهای شتابزده تأکید دارد. در نوشتههای خود، مفاهیم پیچیده اقتصادی را به زبانی قابل فهم برای مخاطب غیرمتخصص توضیح میدهد، بدون اینکه از عمق تحلیلی بکاهد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو پیوسته انجمن اقتصاددانان ایران و عضو وابسته انجمن اقتصاد نهادی جهان است. همچنین در هیئت تحریریه دو فصلنامه علمی-پژوهشی در حوزه اقتصاد حضور دارد و به عنوان داور تخصصی چندین نشریه علمی فعالیت میکند.
**تألیفات و آثار**
رستگار نویسنده دو کتاب در حوزه اقتصاد سیاسی و بیش از چهل مقاله علمی-پژوهشی است. کتاب «نهادها و توسعه در ایران» (انتشارات نی، ۱۴۰۰) از آثار شاخص وی محسوب میشود که در جمع نامزدهای کتاب سال اقتصاد قرار گرفت. همچنین دهها گزارش سیاستی و یادداشت تحلیلی از وی در مجلات معتبر منتشر شده است.