آخرین بروز رسانی در آوریل 23, 2025 توسط علی رستگار
نگرانیهای فزاینده نوجوانان پیرامون ظاهر جسمانیشان، موضوعی است که در سالهای اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. این دغدغهها گاه از مرز طبیعی فراتر رفته و به مشکلات روانشناختی جدی بدل میشوند که روند عادی زندگی نوجوانان را مختل میسازند.
دوران نوجوانی، مقطعی مملو از تحولات گوناگون در ابعاد جسمی، ذهنی و عاطفی است. در این برهه از زندگی، نوجوانان با تغییرات شتابانی در بدن، حالات روحی و شیوه تفکر مواجه میشوند. همین دگرگونیها، حساسیت آنها را نسبت به ظاهرشان افزایش داده و سبب نوسان در تصویر ذهنیشان از بدن میگردد. در این سنین، ظاهر و اندام اهمیت ویژهای مییابد و گاه به حدی پررنگ میشود که احساس ناخشنودی از آن، به یک دلواپسی دائمی تبدیل میشود. استمرار این نوع نگرانی میتواند منجر به یک اختلال روانشناختی به نام «نشانگان بدریخت انگاری بدن» شود. در این وضعیت، نوجوان تصور میکند دارای نقصهای جسمانی است، حتی اگر دیگران چنین چیزی را مشاهده نکنند یا متوجه آن نشوند.
یکی از چالشهای این اختلال آن است که فرد توجهی افراطی به ایرادات ظاهری، حتی خیالی، نشان میدهد و ممکن است ساعات طولانی را صرف وارسی چهره یا بدن خود در آینه کند. این دلواپسیهای شدید میتوانند زمینهساز افسردگی، اضطراب، انزوای اجتماعی و افت عملکرد تحصیلی یا اجتماعی شوند. پژوهشها نشان دادهاند که این اختلال شیوع بیشتری از تصورات پیشین در میان نوجوانان دارد، اما از آنجا که بسیاری از مبتلایان از بیم قضاوت یا تمسخر، احساسات خود را پنهان میکنند، آمار دقیق آن به درستی مشخص نیست. همین پنهانکاری سبب شده تا متخصصان بهداشت روان در پی یافتن روشهایی برای شناسایی بهتر این اختلال و عوامل ایجادکننده آن باشند.
در همین راستا، سید حامد حسینپور خاقانی، دانشجوی دکتری روانشناسی در دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، به همراه سه پژوهشگر دیگر از همین دانشگاه، پژوهشی را به منظور بررسی عوامل احتمالی مؤثر بر شکلگیری نگرانی شدید نوجوانان درباره ظاهرشان انجام دادهاند. آنها تلاش کردهاند تا ارتباط میان برخی الگوهای ذهنی دوران کودکی، ویژگیهای شخصیتی ناسالم و نگرشهای اجتماعی نسبت به زیبایی را با اختلال بدریخت انگاری بدن شناسایی کنند.
برای انجام این پژوهش، دانشآموزان دوره متوسطه دوم شهر تبریز به عنوان جامعه آماری انتخاب شدند. از میان آنها، ۳۹۶ نفر برگزیده شده و به مجموعهای از پرسشنامهها پاسخ دادند. این پرسشنامهها شامل سؤالاتی درباره میزان نارضایتی از ظاهر، الگوهای فکری ناسالم، ویژگیهای شخصیتی، نگرشهای فرهنگی درباره زیبایی و ترس از طرد شدن به دلیل ظاهر بود. دادههای جمعآوری شده از این طریق، سپس با روشهای آماری مورد تحلیل قرار گرفتند.
نتایج این پژوهش نشان داد نوجوانانی که باورهای ذهنی نامناسبتری نسبت به خود دارند یا ویژگیهای شخصیتی ناپایداری در آنها مشاهده میشود، بیشتر در معرض ابتلا به نشانگان بدریخت انگاری بدن قرار دارند. این بدان معناست که افکار منفی ریشهدار درباره خود، میتوانند در آینده بر احساسات فرد نسبت به بدنش تأثیر بگذارند.
همچنین مشخص شد که دو عامل مهم دیگر نیز در این میان نقش ایفا میکنند: یکی ترس از طرد شدن به دلیل ظاهر و دیگری نگرشهای فرهنگی و اجتماعی نسبت به زیبایی. هنگامی که یک نوجوان تصور میکند دیگران او را صرفاً بر اساس ظاهر قضاوت میکنند یا در صورت عدم رضایت از ظاهرش، مورد پذیرش قرار نخواهد گرفت، احتمال ابتلا به این اختلال افزایش مییابد. این عوامل به عنوان واسط در ارتباط بین افکار نامناسب و اختلال بدریخت انگاری بدن عمل میکنند.
پژوهشگران تاکید کردهاند که توجه به این عوامل میتواند در پیشگیری از این اختلال مؤثر واقع شود. اگر والدین، معلمان و مشاوران مدارس بتوانند نشانههای اولیه را شناسایی کرده و به نوجوانان کمک کنند تا دیدگاه واقعبینانهتری نسبت به بدن خود داشته باشند، میتوان از بروز بسیاری از مشکلات آتی جلوگیری کرد. آنها همچنین پیشنهاد دادهاند که در آموزشهای روانشناختی، به نقش باورها، فرهنگ و روابط اجتماعی در شکلگیری این اختلال توجه ویژهای معطوف شود.
مقاله علمی حاصل از این پژوهش در نشریه «تحقیقات علوم رفتاری»، وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و با همکاری انجمن علمی روانپزشکان ایران، منتشر شده است.
اخبار روز جهان را در مجله تدبیرگران بخوانید
**علی رستگار**
تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی
علی رستگار پژوهشگر و تحلیلگر حوزه اقتصاد سیاسی با بیش از شانزده سال تجربه تخصصی در تحلیل سیاستهای اقتصادی، بررسی تحولات بینالمللی و مطالعات توسعه است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تعاملات سیاست و اقتصاد، بررسی سیاستهای پولی و مالی ایران و مطالعه تجارب توسعه در کشورهای نوظهور میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی ارشد اقتصاد سیاسی از دانشگاه تهران است. پایاننامه دکتری وی با موضوع «تحلیل نهادی سیاستهای توسعه در اقتصاد ایران» مورد تقدیر انجمن اقتصاددانان ایران قرار گرفته است. همچنین دورههای تخصصی اقتصادسنجی پیشرفته، تحلیل دادههای کلان و آیندهپژوهی اقتصادی را در مراکز معتبر بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رستگار فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه هشتاد به عنوان پژوهشگر در یک مؤسسه مطالعات اقتصادی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهای پژوهشی خود، موفق به تولید دهها گزارش سیاستی برای نهادهای دولتی و خصوصی شده است. همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس، ارائه مشاوره به چندین وزارتخانه و مشارکت در تدوین برنامههای توسعه از جمله سوابق اجرایی وی است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحلیلی مجله تدبیرگران پیوسته و اکنون به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و مبتنی بر دادههای وی درباره تحولات اقتصادی ایران و جهان، همواره مورد توجه جامعه اقتصادی و تصمیمسازان کشور قرار گرفته است. چندین گزارش تحلیلی وی مبنای تصمیمات مهم اقتصادی قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رستگار در تحلیل سیاستهای پولی و مالی، بررسی برنامههای توسعه، مطالعات اقتصاد نهادی و تحلیل اقتصاد سیاسی تحولات داخلی و بینالمللی است. وی همچنین در زمینه اقتصادسنجی، تحلیل دادههای اقتصادی، آیندهپژوهی اقتصادی و مشاوره سیاستی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد رستگار در تحلیل اقتصادی مبتنی بر روشهای کمی و اقتصادسنجی، ترکیب شده با تحلیل نهادی و تاریخی است. وی همواره بر پایبندی به دادههای معتبر، مستندسازی کامل ادعاها و پرهیز از تحلیلهای شتابزده تأکید دارد. در نوشتههای خود، مفاهیم پیچیده اقتصادی را به زبانی قابل فهم برای مخاطب غیرمتخصص توضیح میدهد، بدون اینکه از عمق تحلیلی بکاهد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو پیوسته انجمن اقتصاددانان ایران و عضو وابسته انجمن اقتصاد نهادی جهان است. همچنین در هیئت تحریریه دو فصلنامه علمی-پژوهشی در حوزه اقتصاد حضور دارد و به عنوان داور تخصصی چندین نشریه علمی فعالیت میکند.
**تألیفات و آثار**
رستگار نویسنده دو کتاب در حوزه اقتصاد سیاسی و بیش از چهل مقاله علمی-پژوهشی است. کتاب «نهادها و توسعه در ایران» (انتشارات نی، ۱۴۰۰) از آثار شاخص وی محسوب میشود که در جمع نامزدهای کتاب سال اقتصاد قرار گرفت. همچنین دهها گزارش سیاستی و یادداشت تحلیلی از وی در مجلات معتبر منتشر شده است.