آخرین بروز رسانی در می 24, 2025 توسط علی رستگار
گروهی از محققان دانشگاه میشیگان کشف کردهاند که کرمهای گرد کِی الگانس (C. elegans)، موجوداتی بسیار کوچک اما شگفتانگیز، توانایی منحصر به فردی در “بو کشیدن” مرگ همتایان خود دارند. این توانایی نه تنها بر رفتار، بلکه بر باروری و طول عمر آنها تأثیرات عمیقی میگذارد و دریچهای نو به سوی درک مکانیسمهای بنیادین زندگی و مرگ میگشاید.
واکنشهای مرموز به حضور مردگان
همانند بسیاری از حشرات اجتماعی نظیر زنبورها و مورچهها که به صورت غریزی اعضای مرده را از لانه خارج میکنند تا از شیوع عوامل بیماریزا جلوگیری کنند، کرمهای الگانس نیز واکنش مشابهی از خود نشان میدهند. دکتر ماتیاس تروتمن از گروه فیزیولوژی دانشکده پزشکی و نویسنده ارشد این مقاله، میگوید: “این یک فرصت کاملاً منحصر به فرد بود تا شروع به بررسی مکانیسمی کنیم که کرم الگانس را قادر میسازد تا یک همتای مرده را تشخیص دهد و سپس واکنشهای آنها را هدایت میکند.”
مطالعات پیشین نشان داده بود که کرمهای الگانس در ظرف، تا حد امکان از همتایان فوتشده خود دوری میکنند. این مشاهده، محققان را به این سؤال واداشت که چگونه این کرمها که فاقد چشم هستند، مرگ همنوعان خود را تشخیص میدهند و آیا ممکن است یک “سیگنال مرگ جهانی” توسط اجساد منتشر شود.
بوی مرگ: یک کشف علمی مهم
برای یافتن پاسخ، محققان اجساد کرم یا مایع حاصل از سلولهای تجزیه شده اجساد کرم را در مناطق مختلف تغذیهای در یک ظرف قرار دادند. نتایج شگفتانگیز بود: کرمهای الگانس رفتار اجتنابی شدیدی نسبت به هر دو حالت نشان دادند. علاوه بر این، آنها دریافتند که درک مرگ منجر به کاهش تناسب اندام در کرمهای در معرض و افزایش کوتاهمدت در تخمگذاری آنها میشود. به عبارت دیگر، حضور همتایان مرده، آنها را به تولیدمثل سریعتر وادار میکند، اما در عین حال از طول عمرشان میکاهد.
مرحله بعدی تحقیق، بررسی نورونهای حسی کرمها بود تا مشخص شود کدام یک برای درک مرگ ضروری هستند. محققان دو نورون را یافتند که به اطلاعات بویایی پاسخ میدهند و دریافتند که اساساً کرمها میتوانند بوی مرگ را حس کنند. به طور خاص، آنها دو متابولیت (مواد شیمیایی حاصل از فرآیندهای متابولیک) را شناسایی کردند که معمولاً در داخل سلولها یافت میشوند و به عنوان “نشانههای مرگ” برای کرم الگانس عمل میکنند.
تروتمن توضیح میدهد: “نورونهایی که ما شناسایی کردیم، در پاسخهای رفتاری به انواع نشانههای محیطی نقش دارند. اکنون دریافتهایم که آنها همچنین چند متابولیت درون سلولی را که معمولاً در محیط یافت نمیشوند، تشخیص میدهند. اگر آن نشانهها در اطراف باشند، نشان میدهد که یک سلول مرده، باز شده و مشکلی پیش آمده است.”
از کرمها تا انسان: چشماندازی برای تحقیقات آینده
این یافتهها، هرچند در مورد کرمهای الگانس صورت گرفته، میتواند پیامدهای مهمی برای درک فرآیندهای سلولی در موجودات پیچیدهتر، از جمله انسان، داشته باشد. تروتمن به یافتههای اخیر در انسان اشاره میکند که سلولهایی که دچار آپوپتوز (مرگ برنامهریزیشده سلولی) میشوند، متابولیتهایی را آزاد میکنند که منجر به تغییرات رونویسی در بافتهای مجاور میشوند. این تشابه، پتانسیل گستردهای برای تحقیقات آتی ایجاد میکند.
پرسش کلیدی اکنون این است که چگونه تشخیص این سیگنال در نهایت به تغییر در سلامت و رفتار منجر میشود. این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری دارد، اما این کشف جدید در مورد کرمهای الگانس، یک گام مهم در رمزگشایی از این پازل پیچیده است و نشان میدهد که حتی در سادهترین موجودات نیز، مکانیسمهای شگفتانگیزی برای درک و واکنش به پدیدههای حیاتی نظیر مرگ وجود دارد.
**علی رستگار**
تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی
علی رستگار پژوهشگر و تحلیلگر حوزه اقتصاد سیاسی با بیش از شانزده سال تجربه تخصصی در تحلیل سیاستهای اقتصادی، بررسی تحولات بینالمللی و مطالعات توسعه است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تعاملات سیاست و اقتصاد، بررسی سیاستهای پولی و مالی ایران و مطالعه تجارب توسعه در کشورهای نوظهور میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی ارشد اقتصاد سیاسی از دانشگاه تهران است. پایاننامه دکتری وی با موضوع «تحلیل نهادی سیاستهای توسعه در اقتصاد ایران» مورد تقدیر انجمن اقتصاددانان ایران قرار گرفته است. همچنین دورههای تخصصی اقتصادسنجی پیشرفته، تحلیل دادههای کلان و آیندهپژوهی اقتصادی را در مراکز معتبر بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رستگار فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه هشتاد به عنوان پژوهشگر در یک مؤسسه مطالعات اقتصادی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهای پژوهشی خود، موفق به تولید دهها گزارش سیاستی برای نهادهای دولتی و خصوصی شده است. همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس، ارائه مشاوره به چندین وزارتخانه و مشارکت در تدوین برنامههای توسعه از جمله سوابق اجرایی وی است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحلیلی مجله تدبیرگران پیوسته و اکنون به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و مبتنی بر دادههای وی درباره تحولات اقتصادی ایران و جهان، همواره مورد توجه جامعه اقتصادی و تصمیمسازان کشور قرار گرفته است. چندین گزارش تحلیلی وی مبنای تصمیمات مهم اقتصادی قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رستگار در تحلیل سیاستهای پولی و مالی، بررسی برنامههای توسعه، مطالعات اقتصاد نهادی و تحلیل اقتصاد سیاسی تحولات داخلی و بینالمللی است. وی همچنین در زمینه اقتصادسنجی، تحلیل دادههای اقتصادی، آیندهپژوهی اقتصادی و مشاوره سیاستی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد رستگار در تحلیل اقتصادی مبتنی بر روشهای کمی و اقتصادسنجی، ترکیب شده با تحلیل نهادی و تاریخی است. وی همواره بر پایبندی به دادههای معتبر، مستندسازی کامل ادعاها و پرهیز از تحلیلهای شتابزده تأکید دارد. در نوشتههای خود، مفاهیم پیچیده اقتصادی را به زبانی قابل فهم برای مخاطب غیرمتخصص توضیح میدهد، بدون اینکه از عمق تحلیلی بکاهد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو پیوسته انجمن اقتصاددانان ایران و عضو وابسته انجمن اقتصاد نهادی جهان است. همچنین در هیئت تحریریه دو فصلنامه علمی-پژوهشی در حوزه اقتصاد حضور دارد و به عنوان داور تخصصی چندین نشریه علمی فعالیت میکند.
**تألیفات و آثار**
رستگار نویسنده دو کتاب در حوزه اقتصاد سیاسی و بیش از چهل مقاله علمی-پژوهشی است. کتاب «نهادها و توسعه در ایران» (انتشارات نی، ۱۴۰۰) از آثار شاخص وی محسوب میشود که در جمع نامزدهای کتاب سال اقتصاد قرار گرفت. همچنین دهها گزارش سیاستی و یادداشت تحلیلی از وی در مجلات معتبر منتشر شده است.