آخرین بروز رسانی در ژوئن 8, 2026 توسط علی رستگار
یک دکترای مدیریت و برنامهریزی فرهنگی با تأکید بر اینکه گردشگری پیش از آنکه یک پدیده اقتصادی باشد، یک فرآیند فرهنگی است، هشدار داد: توسعه گردشگری روستایی بدون توجه به ملاحظات فرهنگی، نه تنها سرمایه اقتصادی بلکه مهمترین سرمایه جوامع محلی یعنی هویت و اصالت فرهنگی آنها را تهدید میکند. وی تأکید کرد که روستاها به دلیل تفاوتهای فرهنگیشان مقصد گردشگری شدهاند و اگر این تفاوتها از میان برود، نه تنها هویت، بلکه مزیت توسعهای آنها نیز از دست خواهد رفت.
پیامدهای فرهنگی غفلت از هویت در توسعه گردشگری روستایی
لیلا سادات حسینی با اشاره به اینکه روستا صرفاً یک سکونتگاه نیست، بلکه یک نظام فرهنگی زنده شامل زبان محلی، آیینها، معماری بومی و دانش سنتی است، گفت: آنچه روستا را به مقصدی جذاب برای گردشگری تبدیل میکند، همین سرمایه فرهنگی انباشتهشده در طول نسلهاست. با این حال، در بسیاری از مناطق گردشگرپذیر، پدیدهای به نام «جابجایی مرجع فرهنگی» در حال شکلگیری است؛ جامعه محلی به تدریج به جای آنکه فرهنگ خود را مرجع قرار دهد، خود را با انتظارات و سبک زندگی گردشگران تطبیق میدهد. این فرآیند با تغییراتی در پوشش، معماری و شیوه برگزاری آیینها آغاز میشود و در لایههای عمیقتر به بازتعریف ارزشها و تضعیف نظام معنایی جامعه محلی منجر میگردد.
جابجایی مرجع فرهنگی و کالایی شدن سنتها؛ دو تهدید جدی گردشگری روستایی
به گفته این پژوهشگر، در ادبیات مطالعات فرهنگی، این پدیده با مفاهیمی همچون «کالاییشدن فرهنگ»، «نمایشیشدن سنتها» و «فرسایش اصالت فرهنگی» مورد بحث قرار گرفته است. زمانی که آیینها و سنتهای بومی صرفاً برای جلب رضایت بازار گردشگری بازتولید شوند، فرهنگ از یک واقعیت زیسته به یک کالای نمایشی تبدیل میشود. نکته تأملبرانگیز آن است که بسیاری از طرحهای توسعه گردشگری در کشور، دارای پیوست اقتصادی و زیرساختی هستند اما فاقد پیوست فرهنگیاند. سرمایه فرهنگی برخلاف سرمایه اقتصادی، در صورت فرسایش به سادگی قابل بازسازی نیست و نابودی یک آیین یا تضعیف یک زبان محلی، خسارتی جبرانناپذیر است.
پنج گام اساسی برای حکمرانی فرهنگی در گردشگری روستایی
حسینی برای جلوگیری از تهدید هویت فرهنگی جوامع محلی در سایه توسعه گردشگری روستایی، راهکارهای زیر را پیشنهاد میکند:
- ارزشگذاری سرمایه فرهنگی و تدوین پیوست فرهنگی: پیش از هرگونه مداخله توسعهای، عناصر فرهنگی در معرض تهدید شناسایی شوند و تمامی طرحهای گردشگری مشمول ارزیابی تأثیرات فرهنگی گردند (همانند ارزیابی زیستمحیطی).
- توانمندسازی جامعه محلی و طراحی نظام آموزش فرهنگی برای گردشگران: روستاییان باید از ارائهدهنده صرف خدمات به مدیران و حافظان میراث فرهنگی تبدیل شوند و احترام به فرهنگ میزبان به یک اصل بنیادین در سفر تبدیل گردد.
این پژوهشگر در پایان تأکید کرد که امروز مسئله اصلی توسعه گردشگری روستایی، ساخت اقامتگاههای بیشتر یا افزایش تعداد بازدیدکنندگان نیست، بلکه چگونگی تعادل میان توسعه اقتصادی و صیانت از هویت فرهنگی است. گردشگری زمانی به توسعه پایدار منجر خواهد شد که روستاها را به آنچه هستند نزدیکتر کند، نه به آنچه دیگران میخواهند باشند. شاخصهای «تابآوری فرهنگی» باید در برنامههای توسعه روستایی مورد توجه قرار گیرد تا جامعهای که در عین تعامل با جهان بیرون، هویت و اصالت خود را حفظ کند، از ظرفیت بالاتری برای توسعه پایدار برخوردار باشد.
**علی رستگار**
تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی
علی رستگار پژوهشگر و تحلیلگر حوزه اقتصاد سیاسی با بیش از شانزده سال تجربه تخصصی در تحلیل سیاستهای اقتصادی، بررسی تحولات بینالمللی و مطالعات توسعه است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تعاملات سیاست و اقتصاد، بررسی سیاستهای پولی و مالی ایران و مطالعه تجارب توسعه در کشورهای نوظهور میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی ارشد اقتصاد سیاسی از دانشگاه تهران است. پایاننامه دکتری وی با موضوع «تحلیل نهادی سیاستهای توسعه در اقتصاد ایران» مورد تقدیر انجمن اقتصاددانان ایران قرار گرفته است. همچنین دورههای تخصصی اقتصادسنجی پیشرفته، تحلیل دادههای کلان و آیندهپژوهی اقتصادی را در مراکز معتبر بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رستگار فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه هشتاد به عنوان پژوهشگر در یک مؤسسه مطالعات اقتصادی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهای پژوهشی خود، موفق به تولید دهها گزارش سیاستی برای نهادهای دولتی و خصوصی شده است. همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس، ارائه مشاوره به چندین وزارتخانه و مشارکت در تدوین برنامههای توسعه از جمله سوابق اجرایی وی است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحلیلی مجله تدبیرگران پیوسته و اکنون به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و مبتنی بر دادههای وی درباره تحولات اقتصادی ایران و جهان، همواره مورد توجه جامعه اقتصادی و تصمیمسازان کشور قرار گرفته است. چندین گزارش تحلیلی وی مبنای تصمیمات مهم اقتصادی قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رستگار در تحلیل سیاستهای پولی و مالی، بررسی برنامههای توسعه، مطالعات اقتصاد نهادی و تحلیل اقتصاد سیاسی تحولات داخلی و بینالمللی است. وی همچنین در زمینه اقتصادسنجی، تحلیل دادههای اقتصادی، آیندهپژوهی اقتصادی و مشاوره سیاستی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد رستگار در تحلیل اقتصادی مبتنی بر روشهای کمی و اقتصادسنجی، ترکیب شده با تحلیل نهادی و تاریخی است. وی همواره بر پایبندی به دادههای معتبر، مستندسازی کامل ادعاها و پرهیز از تحلیلهای شتابزده تأکید دارد. در نوشتههای خود، مفاهیم پیچیده اقتصادی را به زبانی قابل فهم برای مخاطب غیرمتخصص توضیح میدهد، بدون اینکه از عمق تحلیلی بکاهد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو پیوسته انجمن اقتصاددانان ایران و عضو وابسته انجمن اقتصاد نهادی جهان است. همچنین در هیئت تحریریه دو فصلنامه علمی-پژوهشی در حوزه اقتصاد حضور دارد و به عنوان داور تخصصی چندین نشریه علمی فعالیت میکند.
**تألیفات و آثار**
رستگار نویسنده دو کتاب در حوزه اقتصاد سیاسی و بیش از چهل مقاله علمی-پژوهشی است. کتاب «نهادها و توسعه در ایران» (انتشارات نی، ۱۴۰۰) از آثار شاخص وی محسوب میشود که در جمع نامزدهای کتاب سال اقتصاد قرار گرفت. همچنین دهها گزارش سیاستی و یادداشت تحلیلی از وی در مجلات معتبر منتشر شده است.