آخرین بروز رسانی در دسامبر 9, 2024 توسط علی رستگار
ساماندهی بازار پرنوسان رمزارزها در ایران: گامی رو به جلو یا چالشی جدید؟
بانک مرکزی ایران با تدوین و تصویب نقشه راهی برای رمزارزها، قدمی بزرگ در جهت تنظیم این بازار پویا و پیچیده برداشته است. این اقدام در حالی صورت میگیرد که رمزارزها در ایران، علاوه بر کاربردهای سرمایهگذاری، به ابزاری برای دور زدن تحریمها نیز تبدیل شدهاند. اما در عین حال، محدودیتها و خطرات ذاتی این فناوری همچون نوسانات شدید قیمت، مصرف بالای انرژی و ابهامات قانونی، همچنان مورد توجه هستند.
گسترش سریع رمزارزها در ایران طی سالهای اخیر، بیت کوین و اتریوم را به عنوان داراییهای محبوب در بین سرمایهگذاران، از خرد تا کلان، به نمایش گذاشته است. این در حالی است که استفاده از رمزارزها برای فراهم آوردن راهکاری برای مشکلات اقتصادی ناشی از تحریمها نیز به طور فزایندهای افزایش یافته است. با این حال، این پیشرفت سریع با چالشهایی از قبیل هزینه بالای انرژی مورد نیاز برای استخراج، ریسکهای امنیتی و احتمال سوءاستفادههایی مانند پولشویی همراه بوده است. نقش بانک مرکزی در این میان، به عنوان نهاد ناظر و تنظیمگر، نقش کلیدی در مدیریت این چالشها و ایجاد ثبات در بازار ایفا میکند.
**فرصتها و پتانسیلهای نهفته در اقتصاد ایران:**
استفاده از رمزارزها به عنوان ابزاری برای عبور از موانع تحریمهای مالی، یکی از محرکهای اصلی رشد استفاده از آنها در ایران است. ویژگی غیرمتمرکز بودن تراکنشهای رمزارزی، امکان انتقال مالی را بدون نیاز به سیستمهای بانکی سنتی فراهم میکند. این ویژگی، به خصوص برای تجارتهای کوچک و متوسط که درگیر صادرات و واردات کالاهای کمحجم هستند، جذابیت بالایی دارد.
استخراج رمزارزها در ایران نیز به دلیل هزینه پایین انرژی، به یک منبع درآمد تبدیل شده است. این فعالیت، اگرچه در سطح جهانی به عنوان یک صنعت مهم به شمار میرود، اما در ایران اغلب بدون رعایت مقررات و نظارتهای لازم انجام میشود.
**موانع و چالشهای پیش روی توسعه:**
با وجود فرصتها، رمزارزها با محدودیتها و چالشهای جدی نیز روبرو هستند. نوسانات شدید قیمت یکی از بزرگترین این چالشها است که میتواند بر سرمایهگذاران و حتی کل اقتصاد کشور تأثیر بگذارد. برای مثال، افت و خیزهای قیمتی رمزارزها میتواند بازارهای مالی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
مصرف بالای انرژی برای استخراج رمزارزها نیز نگرانیهای زیست محیطی و اقتصادی ایجاد میکند. این امر فشار زیادی بر زیرساختهای انرژی کشور وارد کرده و حتی در برخی مواقع منجر به قطع فعالیت معدنکاری رمزارزها شده است.
ناشناس بودن نسبی تراکنشها نیز زمینه را برای فعالیتهای غیرقانونی مانند پولشویی فراهم میکند. هرچند تراکنشها در بلاکچین ثبت میشوند، اما عدم شفافیت هویت استفادهکنندگان، نظارت بر این فعالیتها را دشوار میسازد.
**نقش بانک مرکزی در ساماندهی و نظارت:**
سند سیاستگذاری بانک مرکزی میتواند نقطه عطفی در تاریخچه رمزارزها در ایران باشد. این سند با هدف شناسایی فعالان این حوزه، نظارت بر صرافیهای رمزارزی و اعمال قوانین مالیاتی و مبارزه با پولشویی تدوین شده است.
ورود بانک مرکزی به این حوزه به کاهش ریسکها و ایجاد شفافیت بیشتر کمک خواهد کرد. صرافیهای رمزارزی که تا کنون بدون چارچوب قانونی مشخص فعالیت میکردند، با نظارت بانک مرکزی به صورت قانونمندتر عمل خواهند کرد.
**آینده رمزارزها در ایران:**
پذیرش رمزارزها به عنوان ابزار پرداخت رسمی در اقتصاد ایران هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. بیشتر معاملات در این بازار به صورت غیررسمی صورت میگیرد و چارچوب قانونی شفافی برای استفاده از آنها در معاملات بزرگ وجود ندارد.
با این حال، سیاستهای جدید بانک مرکزی میتواند زمینهساز تغییرات اساسی باشد. ایجاد قوانین شفاف، همکاری با سایر نهادها و فراهم کردن زیرساختهای مناسب، از عواملی هستند که میتوانند به توسعه پایدار این فناوری در ایران کمک کنند.
**جمعبندی:**
رمزارزها در ایران با وجود چالشها، به بخش مهمی از اقتصاد تبدیل شدهاند. تصویب سند سیاستگذاری بانک مرکزی گامی مهم برای ساماندهی این بازار و استفاده بهینه از فرصتهای آن است. اما موفقیت این سیاستها به اجرای مؤثر قوانین، شفافیت و همکاری بین تمامی ذینفعان بستگی دارد.
**علی رستگار**
تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی
علی رستگار پژوهشگر و تحلیلگر حوزه اقتصاد سیاسی با بیش از شانزده سال تجربه تخصصی در تحلیل سیاستهای اقتصادی، بررسی تحولات بینالمللی و مطالعات توسعه است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تعاملات سیاست و اقتصاد، بررسی سیاستهای پولی و مالی ایران و مطالعه تجارب توسعه در کشورهای نوظهور میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی ارشد اقتصاد سیاسی از دانشگاه تهران است. پایاننامه دکتری وی با موضوع «تحلیل نهادی سیاستهای توسعه در اقتصاد ایران» مورد تقدیر انجمن اقتصاددانان ایران قرار گرفته است. همچنین دورههای تخصصی اقتصادسنجی پیشرفته، تحلیل دادههای کلان و آیندهپژوهی اقتصادی را در مراکز معتبر بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رستگار فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه هشتاد به عنوان پژوهشگر در یک مؤسسه مطالعات اقتصادی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهای پژوهشی خود، موفق به تولید دهها گزارش سیاستی برای نهادهای دولتی و خصوصی شده است. همکاری با مرکز پژوهشهای مجلس، ارائه مشاوره به چندین وزارتخانه و مشارکت در تدوین برنامههای توسعه از جمله سوابق اجرایی وی است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحلیلی مجله تدبیرگران پیوسته و اکنون به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و مبتنی بر دادههای وی درباره تحولات اقتصادی ایران و جهان، همواره مورد توجه جامعه اقتصادی و تصمیمسازان کشور قرار گرفته است. چندین گزارش تحلیلی وی مبنای تصمیمات مهم اقتصادی قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رستگار در تحلیل سیاستهای پولی و مالی، بررسی برنامههای توسعه، مطالعات اقتصاد نهادی و تحلیل اقتصاد سیاسی تحولات داخلی و بینالمللی است. وی همچنین در زمینه اقتصادسنجی، تحلیل دادههای اقتصادی، آیندهپژوهی اقتصادی و مشاوره سیاستی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد رستگار در تحلیل اقتصادی مبتنی بر روشهای کمی و اقتصادسنجی، ترکیب شده با تحلیل نهادی و تاریخی است. وی همواره بر پایبندی به دادههای معتبر، مستندسازی کامل ادعاها و پرهیز از تحلیلهای شتابزده تأکید دارد. در نوشتههای خود، مفاهیم پیچیده اقتصادی را به زبانی قابل فهم برای مخاطب غیرمتخصص توضیح میدهد، بدون اینکه از عمق تحلیلی بکاهد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو پیوسته انجمن اقتصاددانان ایران و عضو وابسته انجمن اقتصاد نهادی جهان است. همچنین در هیئت تحریریه دو فصلنامه علمی-پژوهشی در حوزه اقتصاد حضور دارد و به عنوان داور تخصصی چندین نشریه علمی فعالیت میکند.
**تألیفات و آثار**
رستگار نویسنده دو کتاب در حوزه اقتصاد سیاسی و بیش از چهل مقاله علمی-پژوهشی است. کتاب «نهادها و توسعه در ایران» (انتشارات نی، ۱۴۰۰) از آثار شاخص وی محسوب میشود که در جمع نامزدهای کتاب سال اقتصاد قرار گرفت. همچنین دهها گزارش سیاستی و یادداشت تحلیلی از وی در مجلات معتبر منتشر شده است.